December 3, 2022 - 

منو اصلی
 
صفحه اصلي > آموزش خانواده کودکان بیمار 
 
 


طراحی و راه اندازی برنامه آموزش به مادر و خانواده دارای کودک بیمار در بیمارستان کودکان مفید

مجری دکتر علی اصغر کلاهی، دانشیار پزشکی اجتماعی

تاریخچه:  ایده آموزش والدین کودکان بیمار و بویژه مادر، در سال ۱۳۷۷ در زمان دوره چرخشی دستیاری در بیمارستان کودکان مفید شکل گرفت. در آن زمان تصمیم گرفتم که در مدت سه ماهه دوره پایان نامه دستیاری را هم انجام بدهم. به علت اعتماد استاد راهنما و همراهی ایشان برای انتخاب موضوع یک هفته در اورژانس و بخش های بیمارستان می چرخیدم تا بتوانم یک موضوع اجتماعی را که پزشکان اطفال به آن نمی پردازند را پیدا کنم.

موضوعی که بیشترین توجه بنده را به خود جلب کرد، اضطراب بیش از حد مادران بعد از تجربه اولین تشنج کودک بود. بدین ترتیب با راهنمای های جناب آقای دکتر احمدرضا فرسار ( متخصص کودکان) و جناب آقای دکتر محمدتی یاسمی ( متخصص روانپزشکی) تصمیم به اندازه گیری اثر آموزش بر اضطراب مادران با اولین تجربه تشنج کودک شدم (1و2). چند سال بعد یک مطالعه دیگر در مورد اولین مواجه مادران با تشنج کودکان انجام دادم (3).  یک تحقیق در مورد آگاهی، نگرش و عملکرد مادران دارای کودک مبتلا به صرع (4) یک تحقیق در مورد نگرانی ها و اضطراب مادران (5)، یک تحقیق دیگر در مورد مقایسه کیفیت زندگی کودکان مبتلا به صرع(6)، یک تحقیق در مورد آگاهی، نگرش و کمک های اولیه مردم تهران در مواجهه با تشنج (7)، همچنین در بین معلمین ابتدایی (8)،  در فرایند این تحقیقات، جستجو و تهیه محتوی آموزشی و همچنین یافته های مطالعه فکر آموزش به بیمار و همراهان تقویت شد. با اینکه بارها تلاش بر راه اندازی این ایده انجام دادم ولی همواره به بهانه های کمبود فضا، نیروی انسانی و منابع مالی امکان اجرای آن فراهم نشد. تا اینکه در سال 1400 فرصت طرح مجدد موضوع با مدیریت همفکر در بیمارستان فراهم گشت.

بیان مسئله

بیماری کودک موجب ناراحتی و اضطراب مادر و اعضای خانواده می شود. این ناراحتی در حوادث، پرزانتشن های نادر به علت نداشتن آگاهی و تجربه های قبلی شدیدتر است. در بیماری های مزمن به تدریج با افزایش آگاهی های مادر، پذیرش واقعیت ها و احساس مفید بودن برای کودک اضطراب نیز کاهش می یابد. مادران رکن اساسی سلامت خانواده هستند.  اگر مادر از نظر جسمی، روحی روانی آسیب ببیند، کودک بیمار و سایر کودکان نیز آسیب خواهند دید.  مادری که اشتیاق دارد به فرزند بیمارش کمک کند، ولی نه آگاهی و نه توانایی کمک دارد، احساس درماندگی می کند. مادر زمانیکه در جستجوی کمک به بیمارستان و پزشک می رسد، پزشکان بیشترین توجه خود را به بیماری کودک معطوف می کنند. بطور معمول در بیشتر مواقع پزشکان معالج فرصت و توانایی ارتباط آگاهی دهنده به اعضای خانواده را ندارند. در مواردی که این توانایی هم وجود داشته باشد، دسترسی همراهان به آنها محدود است. افراد در دسترس احتمالی دستیاران و دانشجویان پزشکی هستند که آنها نیز برای آموزش به بیمار آموزش ندیده اند. بیشترین توجه و فرصت کارکنان پرستاری نیز به مراقبت و جنبه های درمانی بیماری کودک معطوف است. اعضای خانواده نیز آنها را همطراز پزشکان نمی دانند.

مطالعات متعدد نشان می دهد که در مجموع آگاهی، نگرش و کمک های اولیه به عنوان مثال در مواجهه با حملات تشنج در بین والدین، جمعیت عمومی و معلمین مدارس ابتدایی ناکافی است (8-1)

ضرورت آموزش مادر و خانواده دارای کودک بیمار حق آنهاست. ولی در کشور ما به علت فشار خدمات درمانی این حق محدود به آموزش های نظری محدود توسط پرستاران شده است. در حالیکه این وظیفه همه کارکنان بیمارستان است که بر حسب سطح خود آن را انجام دهند

هدف اصلی این طرح راه اندازی برنامه آموزش نظری و عملی به مادر و اعضای خانواده دارای کودک بیمار در بیمارستان کودکان مفید می باشد. اجرای این پروژه می تواند موجب مشارکت فعال اعضای خانواده در درمان کودکان بیمار، ارتقاء سطح سلامت خانواده ها، کاهش اضطراب و تسکین آنها، کاهش هدر رفت زمان و هزینه ها شود.  همچنین فرصت آموزش به کارکنان سلامت، دستیاران، دانشجویان پزشکی و پرستاری را فراهم نماید.

ضرورت آموزش مادر و خانواده دارای کودک بیمار حق آنهاست. ولی در کشور ما به علت فشار خدمات درمانی این حق محدود به آموزش های نظری محدود توسط پرستاران شده است. در حالیکه این وظیفه همه کارکنان بیمارستان است که بر حسب سطح خود آن را انجام دهند

 

اهداف اختصاصی:

1.     تعیین فضای مناسب برای استقرار، هماهنگی و ارایه آموزش های ویدیویی

2.     تامین نیازهای اولیه اداری، کامپیوتر، تلویزیون، پرینتر، اسکنر، یک سیم کارت

3.     هماهنگی جهت امکان فیلم برداری، تکثیر

4.     تشکیل کمیته راهبردی

5.     شناسایی ذینفعان و تحلیل آنها

6.      ارایه ضرورت و اهداف

7.     اخذ نظرات ذینفعان منتخب در جلسه بارش افکار، اجماع نظرات با بحث متمرکز گروهی یا دلفی

8.     تشکیل تیم اجرایی ( همکاران الزامی و داوطلبان)

9.     تعیین نیازهای آموزشی (مطالعه نیاز سنجی)

10.  تعیین اهداف اختصاصی

11.  تدوین برنامه راهبردی

12.  تعیین اولین بیماری نمونه بر اساس چک لیست اولویت ها

13.  تعیین محتوی آموزشی بیماری نمونه

14.  سطح بندی محتوی آموزشی بر حسب اساتید، فلوشیپ، دستیار، پرستار، بهیار و کمک بهیار، دانشجویان پزشکی دوره کارورزی و کارآموزی، دانشجویان پرستاری دوره کارورزی و کارآموزی، مددکاری، کادر اداری (حسابداری، دفتر اساتید، دفتر مدیریت، معاونت ها، پرستاری، منشی درمانگاه ها و همه واحد های پاراکلینیک) منشی بخش، نگهبان، پذیرش، ترخیص، صندوق و اعضای خانواده

15.  راه اندازی وب سایت آموزش مادر و خانواده کودک بیمار

16.  تعیین وظایف هر یک از سطوح کارکنان در بیمارستان

17.  تعیین رسانه های آموزشی هر یک از سطوح، زمان و محل انجام در بیمارستان و منزل

18.  اجرای برنامه آموزشی

19.  جذب همکاری داوطلبین خارج از بیمارستان و تعیین نحوه مشارکت آنها

20.  تعیین مشوق های همکاری مانند امتیاز بازآموزی، همکار اصلی در طرح های پژوهشی و مقالات

21.  ارزشیابی و بازنگری برنامه

22.  تدوین گزارش بیماری نمونه و ارایه مدل اجرایی

23.  انتشار مقالات و معرفی پروژه در جهت جذب حمایت سازمان های ملی و بین المللی

24.  معرفی پروژه بصورت برنامه عملیاتی و الگو

25.  جذب حمایت اجتماعی سازمان های غیردولتی برای عمق بخشی برنامه

26.  آموزش جامعه از طریق مقالات مناسب و رسانه ها در جهت حمایت از بیمار، مادر و خانواده

27.  اولویت بندی بیماری های دیگر

28.  گسترش اجرای برنامه در بیمارستان


روش اجرای برنامه

 

اصول حاکم بر اجرای این طرح شامل:

1- مشارکت فعال همه ذینفعان در طراحی، تولید محتوی و آموزش

2- رعایت اصول حقوق بیماران و خانواده آنها، و ذینفعان بیمارستان

3- رعایت اصول اخلاق در پژوهش

پس از هماهنگی های اولیه با مسئولین بیمارستان، ابتدا کمیته راهبردی در بیمارستان تشکیل خواهد شد. سپس ذینفعان شناسایی و تحلیل شده و با جلسات بارش افکار، بحث متمرکز گروهی یا دلفی به اجماع نظرات در مورد اجرای برنامه خواهد رسید. در مرحله بعد نیازهای آموزشی با نظر سنجی از سوپروایزر آموزشی بیمارستان و همه بخش ها و مادران و خانواده کودک بیمار تعیین خواهد شد. سپس اولین بیماری نمونه نیز با شاخص های اولویت سنجی و نظرات سوپروایزر آموزشی بیمارستان و همه بخش ها و مادران و خانواده کودک بیمار تعیین خواهد شد.  در مرحله بعد محتوی آموزشی اولین بیماری نمونه با استفاده از متون، نظرات اعضای هیات علمی تعیین خواهد شد.

اعضای کمیته راهبردی

رئیس بیمارستان یا نماینده، 2- معاون آموزشی یا نماینده، 3- معاون درمان یا نماینده، 4- مدیر بیمارستان، 5- مدیر پرستاری، 6- نماینده هیات امناء خیرین، 7- رئیس پنج بخش ماژور اعصاب، جراحی، خون، عفونی، گوارش یا نماینده، 12- نماینده سوپروایزرهای آموزشی بخش های بالینی،  13- نماینده پزشکان، 14- نماینده پرستاران، 15- نماینده دستیاران، 16- نماینده کارکنان پاراکلینیک ها، 17- نماینده دانشجویان پزشکی، 18- نماینده دانشجویان پرستاری، 19- رئیس واحد مددکاری، 20- یک مادر دارای کودک مبتلا به بیماری مزمن، 21- یک نفر متخصص آموزش بهداشت توانمند و با تجربه 22- نماینده مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی موثر بر سلامت دانشگاه 23- مجری طرح

معیارهای تولید محتوی آموزشی مادر و خانواده کودکان بیمار

جامع (همه نیازهای، مادر و خانواده را شامل شود)

هر سه بخش آگاهی، نگرش و عملکرد را پوشش دهد.

امکان بروز رسانی فراهم شده باشد.

امکان پاسخ به سئوالات احتمالی فراهم شده باشد.

همه کارکنان بیمارستان در تهیه محتوی و آموزش مشارکت داشته باشند.

 

معیارهای اجرای برنامه آموزش به مادر و خانواده کودکان بیمار

همه کارکنان بر حسب سطح بندی در آموزش مشارکت کنند.

از همه ظرفیت های رسانه ای استفاده شود.

امکان بازخورد از کارکنان، مادر و خانواده کودکان بیمار پیش بینی شده باشد.

امکان یادآوری و پیگیری پیش بینی شده باشد.

امکان پایش و ارزشیابی مستمر وجود داشته باشد.


سطح بندی محتوی آموزشی بر حسب اساتید، فلوشیپ، دستیار، پرستار، بهیار و کمک بهیار، دانشجویان پزشکی دوره کارورزی و کارآموزی، دانشجویان پرستاری دوره کارورزی و کارآموزی، مددکاری، کادر اداری (حسابداری، دفتر اساتید، دفتر مدیریت، معاونت ها، پرستاری، منشی درمانگاه ها و همه واحد های پاراکلینیک) منشی بخش، نگهبان، پذیرش، ترخیص، صندوق و اعضای خانواده


References:

1. Kolahi AA, Farsar AR, Yasemi MT. The Effect of Education on Maternal Anxiety Rate After the Childs First Febrile Convulsion. Pejouhandeh Quarterly Research Journal 1999;15(4): 259-253. (Full text in Persian)

2. Farsar AR, Kolahi AA. Can Educational Programs Help Ease Parental Anxiety Following Their Child First Febrile Convulsion. Iran J of Child Neurology 2008; 3(2): 25-31.

3. Kolahi AA, Tahmooreszadeh S. First Febrile Convulsions: Inquiry About the Knowledge, Attitudes and Concerns of the Patients Mothers. Eur J Pediatr 2009 168:167–171

4. Kolahi AA, Abbasi-Kangevari M, Bakhshaei P, Mahvelati-Shamsabadi F, Tonekaboni SH, Farsar AR. Knowledge, attitudes, and practices among mothers of children with epilepsy: A study in a teaching hospital. Epilepsy Behav. 2017 Mar 9;69:147-152. doi: 10.1016/j.yebeh.2016.10.018. PMID: 28285235.

5. Bagheri-Galeh S, Kolahi AA, Farsar AR. Frequency of Worry and Anxiety in Epileptic Childrens Mothers. Qom Univ Med Sci J 2013;6(4):36-43. (Full text in Persian)

 6. Abdollahi M, Abbasi-Kangevari M, Kolahi AA,  Farsar AR. Comparison of Health-Related-Quality-of-Life among Children with Epilepsy and a Healthy Control Group in Tehran. Journal of Pediatric Neurology  2020  DOI: 10.1055/s-0040-1701637. Corresponding  Author

7. Abbasi Kangevari M, Kolahi AA, Farsar AR, Kermaniranjbar S. Public Awareness, Attitudes, and First-Aid Measures on Epilepsy in Tehran. Iran J Child Neurol. 2019 Winter;13(1):91-106. PMID: 30598677. Corresponding  Author

8. Kolahi AA, Ghorbanpur-Valukolaei M, Abbasi-Kangevari M, Farsar AR. Knowledge, attitudes, and first-aid measures about epilepsy among primary school teachers in northern Iran. Acta Neurol Scand. 2018 Jul;138(1):85-92. doi:10.1111/ane.12917. Epub 2018 Mar 12. PMID: 29527671. Corresponding  Author

Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA

:ذکر وابستگی در مقالات فارسی
،مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی موثر بر سلامت
دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران
 
 
 
Affilation:
Social Determinants of Health Research Center, Shahid Beheshti University of Medical Sciences, Tehran, Iran.
 
مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی موثر بر سلامت دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشــتی

آدرس:

تهران - خیابان دکتر شریعتی، روبروی حسینیه ارشاد، کوچه هدیه پلاک 9 

                                                                
تلفن : 1-0980- 2222 021                                    


پست الکترونیک : sdh@sbmu.ac.ir

 

© تمامی حقوق این سایت متعلق به مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی موثر بر سلامت، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی شهید بهشتی می باشد.